Autor/ka
dokumentacji
Katarzyna Najmrocka
Opis
Rzeźba „Jednorożec” autorstwa japońskiego artysty Tomohiro Inaby znajduje się na skwerze przy skrzyżowaniu ulic Piotrkowskiej i Piłsudskiego, tuż obok dworca tramwajowego Piotrkowska-Centrum. Miejsce to stanowi jeden z kluczowych punktów komunikacyjnych miasta, intensywnie użytkowany jako przestrzeń przesiadkowa i tranzytowa. Charakterystyczna, kolorowa konstrukcja dachu dworca, inspirowana łódzkimi witrażami, doprowadziła do powstania potocznej nazwy „Stajnia Jednorożców”, która z czasem zaczęła funkcjonować w obiegu miejskim. Z tej nieoficjalnej nazwy wyłonił się obywatelski pomysł stworzenia pomnika jednorożca. Po burzliwych debatach i nierozstrzygniętym konkursie artystycznym ostatecznie zdecydowano się na realizację autorstwa Tomohiro Inaby, wybranego poza procedurą konkursową. Monument został odsłonięty 7 czerwca 2019 roku. Mimo późniejszych propozycji przeniesienia rzeźby w inne miejsce, w wyniku głosowania mieszkańców obiekt pozostał w pierwotnej lokalizacji. Rzeźba została wykonana ze stali i przedstawia jednorożca uchwyconego w dynamicznej pozie, sugerującej ruch w określonym kierunku. Monument ma około czterech metrów długości, pół metra szerokości oraz trzy metry wysokości wraz z cokołem. Charakterystycznym elementem formy jest rozczłonkowany, „rozpływający się” tułów zwierzęcia, który sprawia wrażenie niedopowiedzianej, efemerycznej sylwetki. Celem realizacji było uwzględnienie głosu mieszkańców w kształtowaniu przestrzeni publicznej, w ramach inicjatyw Budżetu Obywatelskiego, a także stworzenie rozpoznawalnej atrakcji miejskiej i turystycznej. Jednorożec szybko stał się jednym z najbardziej fotografowanych obiektów w centrum Łodzi, punktem orientacyjnym i nieformalnym miejscem spotkań. Obiekt od początku wzbudzał silne emocje i kontrowersje. Dla części odbiorców stał się humorystycznym, oswojonym symbolem miasta, szczególnie atrakcyjnym dla dzieci i turystów. Dla innych jest przykładem estetyki balansującej na granicy kiczu oraz problematycznym efektem miejskich konsultacji i wydatkowania środków publicznych. Niezależnie od ocen, rzeźba na stałe wpisała się w krajobraz centralnej części Łodzi.
Autorska refleksja
Jednorożec funkcjonuje dziś jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków centrum Łodzi, nierozerwalnie związany z przestrzenią dworca Piotrkowska-Centrum — miejsca pośpiechu, przesiadek i ciągłego ruchu. Jako figura mityczna, od wieków symbolizująca szczęście, niewinność i nieuchwytność, w tym kontekście staje się miejskim totemem, łączącym baśniową fantazję z codziennością infrastruktury transportowej. Rzeźba pełni również rolę znaku obywatelskiego sprawczości. To mieszkańcy, poprzez język potoczny i miejskie narracje, nadali znaczenie przestrzeni dworca jako „Stajni Jednorożców”, co bezpośrednio doprowadziło do potrzeby materialnej obecności tej figury. Jednocześnie forma rzeźby, celowo niedosłowna i fragmentaryczna, okazała się dla części odbiorców nieczytelna, prowokując krytyczne głosy i ironiczne komentarze. Jednorożec pozostaje obiektem niejednoznacznym — oswojonym, ale wciąż dyskutowanym. Funkcjonuje w przestrzeni jako symbol miasta, który nie dąży do monumentalnej powagi, lecz świadomie flirtuje z konwencją mitu, bajki i miejskiego żartu.
Statement
Jednorożec w centrum Łodzi jest przykładem tego, jak znaczenia w przestrzeni publicznej rodzą się oddolnie — z języka mieszkańców, miejskich żartów i obywatelskich inicjatyw. Rzeźba, ustawiona w intensywnie tranzytowym miejscu, stała się trwałym punktem orientacyjnym i jednym z nieformalnych symboli miasta. Kontrowersyjna, dyskusyjna i jednocześnie oswojona, wpisuje się w wielowarstwową tożsamość Łodzi, w której mit, humor i codzienna infrastruktura przenikają się bez hierarchii.
