Autor/ka
dokumentacji
Çiğdem Çörek Öztaş
Opis
Sgraffito autorstwa Elżbiety Malcz-Klewin wykonane w 1935 roku na zewnętrznej ścianie budynku mieszkalnego przy ul. Madalińskiego 80. Dzieło zostało integralnie wpisane w architekturę modernistycznego domu wielorodzinnego powstałego w latach 30. XX wieku. Kompozycja figuratywna, opracowana bezpośrednio w strukturze tynku, przedstawia grupy ludzkich postaci osadzonych w horyzontalnym układzie, odnoszącym się do relacji człowieka z pracą, naturą i cyklem życia. Sgraffito harmonizuje z rytmem elewacji, podziałami okiennymi i geometrycznym porządkiem modernistycznej bryły. W przeciwieństwie do współczesnych murali, nie stanowi powierzchniowej ingerencji, lecz trwały element konstrukcyjny budynku. W 2014 roku dzieło zostało poddane kompleksowej konserwacji przez pracownię Skarby Sztuki Aleksandry Papiernik.
Autorska refleksja
Sgraffito przy Madalińskiego 80 jest przykładem humanistycznego modernizmu, w którym sztuka nie pełni funkcji dekoracyjnej ani propagandowej, lecz stanowi równorzędny komponent architektury. Kompozycja opiera się na wyważonej relacji pionów i poziomów oraz na podziale na strefy symbolicznie związane z wodą, ruchem i zmianą oraz z ziemią, osiadłością i pracą. Postacie nie są hierarchizowane, nie dominują nad sobą, lecz tworzą wspólną narrację opartą na równowadze. Centralna postać kobieca funkcjonuje jako element stabilizujący układ, ukazana na równych prawach z postaciami męskimi. Dzieło nie opowiada jednej historii, lecz operuje rytmem i strukturą, wpisując się w modernistyczną ideę harmonii między człowiekiem, architekturą i przestrzenią miejską.
Statement
Sgraffito przy ul. Madalińskiego 80 traktuję jako rzadki przykład pełnej integracji architektury i sztuki publicznej w Warszawie okresu międzywojennego. Nie jest to mural dodany do budynku, lecz forma wyryta w jego strukturze, współtworząca jego tożsamość. Dzieło Elżbiety Malcz-Klewin pokazuje modernizm nie jako chłodny funkcjonalizm, lecz jako projekt humanistyczny, oparty na idei równowagi, wspólnoty i pracy. Obecność sgraffita sprawia, że budynek przestaje być anonimowym elementem zabudowy mieszkaniowej, a staje się nośnikiem pamięci i kulturowego sensu, widocznym w codziennym ruchu ulicy.
